যদি আপুনি কোনো কথা গোপনে ৰাখিব বিচাৰিছে!

• অৰূপ কলিতা

যদি আপুনি কোনো কথা গোপনে ৰাখিব বিচাৰিছে , তেনেহ’লে সেয়া নিজৰ পৰাও লুকুৱাই ৰাখিব লাগিব ৷
পেগাছাছ সম্পৰ্কীয় উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ যোৱা ২৭ অক্টোবৰৰ ৰায়দান আৰম্ভ হৈছে ইংৰাজী ঔপন্যাসিক জৰ্জ অৰৱেলৰ এই বাক্যশাৰীৰে ৷ পেগাছাছ ছফটৱেৰৰ জড়িয়তে ৰাজনীতিক , সাংবাদিক , সমাজকৰ্মীৰ মোবাইল ফোনত চোৰাংছোৱাগিৰিৰ বাতৰি পোহৰলৈ অহাৰ পাছতে চৰ্চালৈ আহিছিল জৰ্জ অৰৱেলৰ প্ৰসংগ ৷জৰ্জ অৰৱেলৰ এখন বিখ্যাত উপন্যাসৰ নাম- “নাইনটিন এইট্টি ফ’ৰ’৷তাত আছে এটি বিখ্যাত চৰিত্ৰ – বিগ ব্ৰাডাৰ৷এই বিগব্ৰাডাৰে প্ৰতিমুহূৰ্ততে নাগৰিকসকলৰ ওপৰত নজৰ ৰাখে ৷ যেতিয়া জুলাই মাহত পেগাছাছৰ চোৰাংছোৱাগিৰি পোহৰলৈ আহিল তেতিয়াই আকৌ চৰ্চিত হৈ পৰিল সেই বিখ্যাত চৰিত্ৰ বিগব্ৰাডাৰ ৷কোনো বিগব্ৰাডাৰে পেগাছাছৰ সহায়ত বচা বচা ভাৰতীয়ৰ মোবাইল নীৰিক্ষণ কৰি আছে ৷ পেগাছাছ এটা বিশেষ ছফটৱেৰ ৷ যাক প্ৰস্তুত কৰে ইজৰাইলী কোম্পেনী এন এছ ওয়ে ৷ এই ছফটৱেৰ বিক্ৰী কৰা হয় কেৱল কোনো দেশৰ চৰকাৰক ৷ স্বাভাৱিকতে কাঠগড়াত থিয় হ’ল কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰ ৷ ৰাজনীতিক , সাংবাদিক ,সমাজকৰ্মী কোনো সাৰি যোৱা নাই বিগব্ৰাডাৰৰ চকুৰ পৰা ৷ বহু সাংবাদিক , সমাজকৰ্মী দাৰস্থ হ’ল উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ ৷ সকলোৱে জানিব বিচাৰিলে – কোন এই বিগব্ৰাডাৰ? কিয় তেওলোকে আনৰ মোবাইল ফোনত চকু ৰাখিছে ? কিন্তু কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰে একো কথাই ক’ব নিবিচাৰে ৷ তেওলোকে কেৱল ন্যায়ালয়ক এটাই কথা জনালে যে ইয়াৰ লগত দেশৰ আভ্যন্তৰীণ সুৰক্ষাৰ কথা জড়িত হৈ আছে ৷ গতিকে সকলো কথা জনাব নোৱাৰি ৷ কিন্তু এইবাৰ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এক কঠোৰ পদক্ষেপ ল’লে ৷ মুখ্য ন্যায়াধীশ এন ভি ৰমানাৰ নেতৃত্বাধীন তিনিজনীয়া বিচাৰপীঠে পেগাছাছ চোৰাংছোৱাগিৰি কাণ্ডৰ তদন্তৰ বাবে এখন তিনিজনীয়া সমিতি গঠন কৰি দিয়ে ৷ এই সম্পৰ্কীয় ৰায়দান আৰম্ভ হৈছে জৰ্জ অৰৱেলৰ এই বাক্যশাৰীৰে – যদি আপুনি কোনো কথা গোপনে ৰাখিব বিচাৰিছে , তেনেহ’লে সেয়া নিজৰ পৰাও লুকুৱাই ৰাখিব লাগিব ৷
কেৱল এখন তদন্ত সমিতি গঠনতে এই ৰায়ৰ তাৎপৰ্য শেষ হোৱা নাই ৷ মুঠ ৪৬ পৃষ্ঠাৰ ৰায়টোত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে নাগৰিকৰ গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ ,ব্যক্তি স্বাধীনতা , সংবাদ মাধ্যমৰ স্বতন্ত্ৰতা সম্পৰ্কত বহু কথাই কৈছে ৷দাঙি ধৰা হৈছে ইতিহাসৰ বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা – পৰিঘটনা , বক্তব্য আৰু প্ৰবন্ধৰ উদ্ধৃতি ৷ ন্যায়ালয়ৰ মতে ঐতিহাসিকভাৱেই গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ ব্যক্তিকেন্দ্ৰিক হোৱাৰ সলনি সম্পত্তি কেন্দ্ৰিক হিচাপে বিবেচিত হৈ আহিছে ৷ আমেৰিকা আৰু ইংলেণ্ড উভয়তে এই দৃষ্টিভংগী দেখা গৈছে ৷ ইংলেণ্ডৰ ১৬০৪ খ্ৰীষ্টাব্দৰ বিখ্যাত ছেমায়নে গোচৰৰ উদাহৰণ দি ন্যায়ালয়ে কয় –‘১৬০৪ৰ ঐতিহাসিক ছেমায়নে গোচৰত কোৱা হৈছিল যে প্ৰত্যেক ব্যক্তিৰ ঘৰ তেওৰ বাবে দুৰ্গ ৷ এই ৰায়ৰ পৰাই অবৈধ ৱাৰেন্ট আৰু তালাচীৰ মানুহক সুৰক্ষিত কৰা আইনৰ বিকাশ আৰম্ভ হ’ল ৷’ ইয়াৰ পাছতে ন্যায়ালয়ে উল্লেখ কৰিছে ইংলেণ্ডৰ চেথমৰ ৰজা তথা বৃটিছ নেতা উইলিয়াম পিটৰ আন এটা উক্তি ৷ ১৭৬৩ চনত ৰজা উইলিয়াম পিটে কৈছিল –‘সকলোতকৈ দুখীয়া মানুহজনেও নিজৰ ঘৰত ৰজাৰ সকলো শক্তিক অবজ্ঞা কৰিব পাৰে ৷ তেওৰ ঘৰটো দুৰ্বল হ’ব পাৰে , তাৰ চালি সোলোক ঢোলোক হ’ব পাৰে , বতাহে সেয়া উৰুৱাই নিব পাৰে , ধুমুহা সোমাই অহিব পাৰে , বৰষুণৰ পানী পৰিব পাৰে কিন্তু ইংলেণ্ডৰ ৰজাই তাত প্ৰৱেশ কৰিব নোৱাৰে৷ ৰজাৰ সকলো শক্তিয়েও ধ্বংসপ্ৰাপ্ত ঘৰটোত প্ৰৱেশ কৰাৰ সাহস কৰিব নোৱাৰে ৷’
গোপনীয়তাৰ অধিকাৰৰ আন এক তাৎপৰ্য বাখ্যাৰ বাবে ন্যায়ালয়ে ১৮৯০ চনত আমেৰিকাৰ সৰ্বোচ্চ ন্যায়ালয়ৰ এটৰ্নী ছেমুৱেল ৱাৰেন আৰু লুইছ ব্ৰেণ্ডিছে লিখা ‘গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ ‘ শীৰ্ষক বিখ্যাত প্ৰবন্ধটোৰ কেইটামান বিশেষ বাক্য উল্লেখ কৰে ৷ য’ত লিখা হৈছিল –‘শেহতীয়া আৱিষ্কাৰ আৰু ব্যৱসায়িক কৌশলসমূহে ব্যক্তি এজনৰ সুৰক্ষাৰ ওপৰত অধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিব লাগে ৷ আমেৰিকাৰ ন্যায়াধীশ কুলিয়ে কোৱাৰ দৰে -অকলে থকাৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰিবৰ বাবে ৷’
উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এই ৰায়ত কয় যে ইংলেণ্ডৰ সম্পত্তিকেন্দ্ৰিক গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ , আমেৰিকাৰ সংবিধানৰ চতুৰ্থ সংশোধন অনুসৰি লাভ কৰা গোপনীয়তাৰ অধিকাৰৰ বিপৰীতে ভাৰতৰ সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদৰ জীয়াই থকাৰ অধিকাৰৰ আওতাত গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ অন্তৰ্ভুক্ত হৈ আছে ৷ ন্যায়ালয়ে লগতে কয় যে ভাৰতত জীৱনৰ অধিকাৰক এক বিস্তাৰিত অৰ্থ প্ৰদান কৰা হৈছে ৷ জীয়াই থকা মানে কেৱল পশুৰ দৰে অস্তিত্ব বৰ্তাই ৰখা নহয় ৷ এক সমাহিত জীৱনৰ গুণাৱলী সুনিশ্চিত কৰাটোহে হ’ল জীয়াই থকাৰ অৰ্থ ৷
ইয়াৰ পাছত ন্যায়ালয়ে এটাৰ পাছত আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্তব্য কৰি যায় ৷ এই ৰায়দানত অতি স্পষ্ট ভাষাৰে কোৱা হয় যে এখন সভ্য , গণতান্ত্ৰিক সমাজৰ পৰা সকলোৱে নিজৰ গোপনীয়তা অক্ষুন্ন থকাতো আশা কৰে ৷ কেৱল সাংবাদিক বা সমাজকৰ্মীৰ বাবে গোপনীয়তা গুৰুত্বপূৰ্ণ নহয় ৷ প্ৰতিগৰাকী ভাৰতীয় নাগৰিকেই গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ ভংগ হোৱাৰ পৰা সুৰক্ষা লাভ কৰা উচিত ৷২০১৭ চনৰ কে এছ পুট্টুস্বামী বনাম ভাৰত চৰকাৰৰ এক গোচৰৰ ৰায়ৰ কথা উললেখ কৰি ন্যায়ালয়ে কয় –‘ গোপনীয়তা সাংবিধানিকভাৱে সুৰক্ষিত এক অধিকাৰ ৷ সংবিধানৰ ২১ নং অনুচ্ছেদৰ জীৱনৰ অধিকাৰ আৰু ব্যক্তি স্বাধীনতাৰ পৰা ইয়াৰ বিকাশ হৈছে ৷ উচ্চতম ন্যায়ালয়ে ইয়াৰ লগে লগে স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে কোনো ব্যক্তিৰ ওপৰত যদি ৰাষ্ট্ৰ বা চৰকাৰে চোৰাংছোৱাগিৰি কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে , তেনেহ’লে ইয়ে গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ পোনপটীয়াকৈ খৰ্ব কৰে ৷ যদিহে ৰাষ্ট্ৰই এনে কাম কৰে তেনেহ’লে ইয়াৰ ন্যায়সংগত সাংবিধানিক ভেটি লাগিব ৷ ৰাষ্ট্ৰৰ উদ্দেশ্যৰ প্ৰতি ন্যায়ালয়ে দৃষ্টি ৰাখিও কয় যে জীৱন আৰু স্বতন্ত্ৰতাৰ অধিকাৰ সুৰক্ষিত হ’বই লাগিব ৷ আইনৰ শাসন বলবৎ হৈ থকা এখন গণতান্ত্ৰিক দেশত কোনো ব্যক্তিবিশেষৰ ওপৰত এনে অবিবেচক চোৰাংছোৱাগিৰিৰ কেতিয়াও অনুমতি দিব নোৱাৰি ৷’
ন্যায়ালয়ৰ মতে এনেধৰণৰ চোৰাংছোৱাগিৰিয়ে সংবাদ মাধ্যমৰ সঠিক আৰু বিশ্বাসযোগ্য তথ্য দিয়াৰ ক্ষমতাক দুৰ্বল কৰিব পাৰে ৷গণতন্ত্ৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ স্তম্ভ সংবাদমাধ্যমৰ স্বতন্ত্ৰতাৰ বাবেও ই চিন্তাৰ কাৰণ ৷ অভিব্যক্তিৰ স্বতন্ত্ৰতাৰ ওপৰত সাম্ভাব্য প্ৰভাৱে গণতন্ত্ৰকো প্ৰভাৱিত কৰিব ৷ ইয়াতকৈও অধিক স্পষ্ট ৰূপত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে একেটা ৰায়দানতে কয় যে সংবাদ মাধ্যমৰ স্বাধীনতাৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ চৰ্ত হ’ল বাতৰিৰ উৎসৰ সুৰক্ষা ৷এনে সুৰক্ষা অবিহনে ‘চোৰ্চে’ ৰাজহুৱা স্বাৰ্থজড়িত খবৰ সংবাদ মাধ্যমক যোগান ধৰাৰ পৰা বিৰত থাকিব ৷ সাংবাদিকৰ বাতৰিৰ উৎসৰ সুৰক্ষা আৰু চোৰাছোৱাগিৰিৰ ফলত ইয়াৰ ওপৰত পৰিব পৰা শীতল প্ৰভাৱৰ বিষয়টোকো উচ্চতম ন্যায়ালয়ে অতি গুৰুত্বসহকাৰে গ্ৰহণ কৰিছে ৷
মুঠৰ ওপৰত ৪৬ পৃষ্ঠাৰ এই ৰায়দানত পেগাছাছ চোৰাংছোৱাগিৰি কাণ্ডৰ তদন্তৰ বাবে সমিতি গঠনৰ লগতে ব্যক্তি স্বাধীনতা , গোপনীয়তাৰ অধিকাৰ আৰু সংবাদমাধ্যমৰ স্বাধীনতাৰ ওপৰতো ন্যায়ালয়ে বহু গুৰুত্বপূৰ্ণ মন্তব্য কৰিছে ৷ তাক অধিক প্ৰাসংগিক কৰি তুলিবলৈকে আশ্ৰয় লৈছে কেবাশতিকা পুৰণি গোচৰ , ইংলেণ্ডৰ ৰজাৰ উদ্ধৃতি আৰু উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ কেবাটাও পূৰ্বৰ ৰায়ৰ ৷ স্বাভাৱিকতে এই পেগাছাছ কাণ্ডৰ এই ৰায় চমু অথচ ঐতিহাসিক ৷